معاون تربیتبدنی و سلامت ادارهکل آموزشوپرورش شهرستانهای استان تهران با اشاره به پیامدهای روانی جنگ بر کودکان و نوجوانان، بر ضرورت مدیریت آگاهانه فضای روانی خانواده و مدرسه، کنترل مواجهه دانشآموزان با اخبار تلخ و تقویت تابآوری در نسل آینده تأکید کرد.
ژما جواهریپور معاون تربیتبدنی و سلامت اداره کل آموزشوپرورش شهرستانهای استان تهران، در مصاحبه با برنامه «سایهروشن» به بررسی تأثیر شرایط جنگی بر وضعیت روحی و روانی دانشآموزان پرداخت و با تشریح مهمترین نشانههای استرس و اضطراب در گروههای سنی مختلف، راهکارهایی را برای مدیریت این وضعیت در خانواده و محیط آموزشی ارائه کرد.وی اظهار کرد: در شرایط بحرانی، یکی از مهمترین ضرورتها، حفظ آرامش روانی جامعه، بهویژه کودکان و نوجوانان است؛ چرا که این گروهها بیش از دیگران در معرض تأثیرپذیری از فضای احساسی و خبری پیرامون خود قرار دارند. جواهریپور با اشاره به اینکه جنگ صرفاً یک پدیده نظامی یا سیاسی نیست، بلکه آثار عمیق روانی و اجتماعی بر جای میگذارد، افزود: کودکان، نوجوانان و حتی بزرگسالان، هر کدام به شیوهای متفاوت با اضطراب ناشی از بحران مواجه میشوند و اگر این نشانهها بهدرستی شناخته نشود، ممکن است در ادامه، زمینهساز مشکلات رفتاری، افت تحصیلی، انزوا، پرخاشگری و حتی بروز رفتارهای پرخطر شود. وی در ادامه با اشاره به تجربههای زیسته خانوادهها در روزهای بحرانی، از نقش ارتباطات آموزشی و عاطفی در کاهش فشار روانی دانشآموزان سخن گفت و تصریح کرد: حفظ پیوند دانشآموز با مدرسه، معلم و فضای آموزش، حتی در دشوارترین شرایط، میتواند به احساس امنیت، ثبات و امید در آنان کمک کند.
معاون تربیتبدنی و سلامت ادارهکل آموزشوپرورش شهرستانهای استان تهران در همین زمینه به اثرگذاری پیامرسان «شاد» اشاره کرد و گفت: این بستر، علاوه بر کارکرد آموزشی، توانسته است در برخی مواقع بهعنوان یک تکیهگاه روانی و ارتباطی برای دانشآموزان و خانوادهها عمل کند.وی با بیان خاطرهای از یک خانواده که در شرایط ملتهب، از طریق ارتباط با معلم در بستر «شاد» احساس آرامش بیشتری پیدا کرده بودند، خاطرنشان کرد: گاهی یک تماس، یک پیام یا حتی دیدن حضور معلم و مدرسه در فضای ارتباطی دانشآموز، میتواند این پیام را منتقل کند که زندگی، آموزش و امید همچنان جریان دارد و همین حس، در کاهش اضطراب بسیار مؤثر است. جواهریپور، مفهوم «پادشکنندگی» را موردتوجه قرار داد و گفت: اگرچه جنگ و بحران به طور طبیعی با آسیب و فشار همراه است، اما جوامع، خانوادهها و حتی کودکان میتوانند در صورت دریافت حمایت درست، نهتنها از این شرایط عبور کنند، بلکه به سطحی از رشد، آگاهی و استحکام روانی برسند که آنان را برای مواجهه با دشواریهای آینده آمادهتر کند.به گفته وی، مقصود از پادشکنندگی این است که فرد یا جامعه صرفاً در برابر بحران نشکند، بلکه از دل تجربه سخت، قویتر و هوشیارتر بیرون بیاید.
وی سپس با تشریح نشانههای استرس و اضطراب در دانشآموزان، گفت: در کودکان سنین پایین و پیش از دبستان، اضطراب معمولاً خود را در قالب نشانههای رفتاری آشکار میکند. ناخن جویدن، مکیدن انگشت، چسبندگی بیش از حد به والدین، اختلالات خواب، گریههای بیدلیل و بروز رفتارهای پرخاشگرانه، از جمله علائمی است که خانوادهها باید نسبت به آن حساس باشند. به گفته وی این نشانهها ممکن است در نگاه نخست ساده یا گذرا به نظر برسند، اما در فضای بحرانی میتوانند بازتابی از نگرانی عمیق کودک باشند.معاون تربیتبدنی و سلامت اداره کل آموزشوپرورش شهرستانهای استان تهران ادامه داد: در کودکان دبستانی، یعنی حدود ۶ تا ۱۲ سال، اضطراب بیشتر در قالب شکایتهای جسمانی و کاهش کارکردهای روزمره دیده میشود. دلدرد، سردرد، افت تمرکز، واکنشهای شدید به صداهای ناگهانی و اضطراب جدایی از والدین از جمله علائم شایع در این گروه سنی است. وی تأکید کرد: خانوادهها نباید این نشانهها را صرفاً بهانهگیری یا حساسیت بیش از حد تلقی کنند، بلکه لازم است آنها را در بستر شرایط روانی کودک تحلیل کنند.به گفته جواهریپور، در نوجوانان بالای ۱۳ سال، الگوی بروز اضطراب پیچیدهتر میشود و گاهی خود را با انزوا، سکوت، گوشهگیری و پناهبردن بیش از حد به تلفن همراه و رسانهها نشان میدهد.
وی توضیح داد: بسیاری از نوجوانان ترجیح میدهند ترسها و نگرانیهای خود را پنهان کنند و همین مسئله ممکن است موجب شود خانواده، دیرتر متوجه عمق فشار روانی آنها شود. تغییرات خلقی شدید، کاهش تمایل به گفتوگو، بیقراری و رفتارهای پرخطر از دیگر نشانههایی است که باید موردتوجه جدی قرار گیرد.وی در توضیح رفتارهای پرخطر گفت: نوجوانی که در وضعیت اضطراب مزمن قرار میگیرد، ممکن است احتیاط همیشگی خود را از دست بدهد؛ برای مثال با سرعت بیشتر دوچرخهسواری کند، در عبور از خیابان دقت لازم را نداشته باشد یا در برخی موارد به سمت رفتارهای آسیبزا و ناسالم سوق پیدا کند. به گفته او، این رفتارها گاه نوعی واکنش غیرمستقیم به فشار روانی و احساس ناامنی است و نباید از کنار آن بهسادگی عبور کرد. جواهریپور همچنین یکی از مهمترین عوامل تشدیدکننده اضطراب در کودکان و نوجوانان را قرارگرفتن مداوم در معرض اخبار و تصاویر تلخ دانست و اظهار کرد: در شرایط بحرانی، مدیریت اطلاعات یک اصل اساسی است. کودکان و نوجوانان نباید بدون ضابطه در معرض بمباران خبری قرار گیرند، زیرا ذهن آنها توان پردازش حجم بالای اخبار ناگوار را ندارد و این مسئله میتواند احساس ناامنی و درماندگی را افزایش دهد.
وی افزود: خانوادهها باید زمان استفاده از رسانهها را تنظیم کنند، محتوای دریافتی فرزندان را زیر نظر داشته باشند و اجازه ندهند اخبار نگرانکننده بهصورت مداوم و بدون توضیح مناسب وارد ذهن کودک شود. به اعتقاد جواهریپور، گفتوگوی آرام، پاسخگویی متناسب با سن فرزند و پرهیز از انتقال اضطراب والدین به کودکان، از جمله اصولی است که میتواند به حفظ تعادل روانی در خانه کمک کند.وی با بیان اینکه مدرسه، خانواده و رسانه باید در کنار یکدیگر برای محافظت از سلامت روان دانشآموزان عمل کنند، گفت: کودکان و نوجوانان در شرایط بحرانی بیش از هر چیز به احساس امنیت، همراهی، شنیدهشدن و تداوم زندگی عادی نیاز دارند و هر اقدام آگاهانهای که این پیام را به آنان منتقل کند، میتواند از شدت آسیبهای روانی بکاهد.جواهریپور خاطرنشان کرد: اگرچه جنگ با تلخی، اضطراب و فشار همراه است، اما با مدیریت درست، حمایت عاطفی و آموزش مناسب میتوان از گسترش آسیبها جلوگیری کرد و حتی زمینهای برای تقویت تابآوری نسل آینده فراهم ساخت.
